ODY ve ÜDY sınavına hazırlanırken en çok zaman kaybettiren şey, “Hangi konu nereden geliyor?” sorusunun net olmamasıdır. Oysa sınavın mantığı oldukça düzenlidir: mevzuat, işletmecilik, operasyon ve güvenlik başlıkları bir araya gelir; tamamı çoktan seçmeli sorularla ölçülür. İstanbul’da taşımacılık yapan sürücüler ve işletme yöneticileri için bu sınav, yalnızca belge almak değil; denetimde doğru karar vermek ve işi sürdürülebilir yönetmek anlamına gelir.
Aşağıda ODY/ÜDY sınav konularını güncel çerçevesiyle, soru tarzını da göstererek toparladım. Metin boyunca “hangi konu nasıl sorulur?” kısmına özellikle odaklanacağım.
ODY ve ÜDY neyi ölçer, kimler için kritiktir?
ODY (Orta Düzey Yönetici) ve ÜDY (Üst Düzey Yönetici) belgeleri, karayolu taşımacılığında faaliyet gösteren işletmelerde “mesleki yeterlilik” tarafını temsil eder. Birçok aday, konuları sürücü belgesi sınavına benzeterek yalnızca trafik bilgisi bekliyor; sınav ise daha geniş bir bakış ister: mevzuat okur yazarlığı, ticari mantık, evrak düzeni, risk yönetimi.
Şunu bilmek rahatlatır: Konular geniş görünse de sorular genelde günlük uygulamaya yakın, kısa senaryolar ve tanım soruları şeklinde gelir.
Sınav formatı: soru tipi, süre ve çalışma stratejisine etkisi
ODY/ÜDY sınavları çoktan seçmeli yapılır. Adaydan yorum yazısı değil, doğru seçeneği bulması beklenir. Bu da hazırlık yöntemini belirler: konu anlatımını bitirmek kadar, soru çözümü ile diline ve kalıbına alışmak gerekir.
Sınavlarda en sık karşılaşılan soru kalıpları şunlardır:
- Tanım ve kavram
- “Hangisi değildir?” ayıklama soruları
- Temel hesap ve maliyet mantığı
- Mevzuatta geçen yetki, sorumluluk, belge ve süreler
Bu noktada küçük bir uyarı: Mevzuat güncellemeleri olabildiği için, çalıştığınız kaynakların güncel olmasına dikkat edin. Son yıllarda yönetmeliklerde yapılan değişiklikler, soru köklerine küçük ama etkili dokunuşlar getirebiliyor.
Konu haritası: ODY/ÜDY’de hangi başlıklardan soru gelir?
ODY/ÜDY müfredatı tek bir “ders” gibi değil, taşımacılık işletmesinin bütün parçaları gibi düşünülmelidir. Adayın hem sahayı, hem ofisi, hem de denetim dilini okuyabilmesi hedeflenir.
Aşağıdaki liste, adayların pratikte en çok karşılaştığı ana konu gruplarını özetler:
- Karayolu taşıma mevzuatı
- Taşıma sözleşmeleri ve sorumluluk
- Trafik güvenliği ve operasyon
- İnsan kaynakları ve çalışma hayatı
- Finans, maliyet ve fiyatlandırma
- Pazarlama, müşteri ilişkileri, hizmet kalitesi
- Gümrük, sigorta, hasar ve risk
- Araç, teknoloji, takip sistemleri, bakım mantığı
- İlk yardım ve acil durum yaklaşımı
Konuların detaylı dağılımı ve soru dili
Aşağıdaki tabloda, “hangi alan hangi ağırlıkta gelir?” sorusuna net bir çerçeve veriyorum. “Ağırlık” kısmı sayısal değil, çalışma önceliği açısından pratik bir derecelendirmedir.
| Konu Alanı | ODY’de çalışma önceliği | ÜDY’de çalışma önceliği | Soru tarzı | Tipik dikkat noktası |
|---|---|---|---|---|
| Karayolu Taşıma Kanunu ve Yönetmeliği | Yüksek | Yüksek | Tanım, yetki-belge, yükümlülük | Belge türleri, sorumluluk zinciri |
| Uluslararası taşımacılık (CMR, TIR, ADR, AETR vb.) | Orta | Yüksek | Kavram, kapsam, uygulama | “Hangi durumda geçerlidir?” mantığı |
| Genel hukuk (ticaret, borçlar, idare) | Orta | Orta | Tanım ve ayrım | Tüzel kişi, sözleşme, sorumluluk |
| İş hukuku ve çalışma düzeni | Orta | Orta | Belge ve haklar | Çalışma belgesi, süreler, yükümlülük |
| Vergi ve temel mali mevzular | Orta | Orta | Mantık ve yorum | Kayıt düzeni, maliyet unsurları |
| Yönetim, organizasyon, İK | Orta | Yüksek | Kavram, yaklaşım | Yetki devri, süreç, performans |
| Pazarlama ve fiyatlandırma | Orta | Orta | “Hangisi değildir?” | Fiyat stratejileri, müşteri beklentisi |
| Trafik güvenliği, operasyon, ilk yardım | Yüksek | Orta | Uygulama temelli | Risk, kontrol, acil durum sırası |
| Araç teknolojileri ve takip | Orta | Orta | Tanım ve örnek | Takip sistemi türleri, veri mantığı |
Mevzuat tarafı: en çok puan getiren alan
ODY/ÜDY’de “mevzuat” soruları genelde iki tipte gelir: doğrudan tanım ve “sorumluluk kimdedir?” şeklinde işleyiş soruları. Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği, adayın ana omurgası olmalı.
Bu bölümde çalışanların yaptığı yaygın hata, maddeleri ezberlemek. Daha iyi yöntem şudur: her belgenin “ne işe yarar?”, “kim alır?”, “hangi faaliyette gerekir?” sorularına cevap çıkarmak. Denetimde de aynı mantık yürür.
Bu noktada kısa bir pratik çerçeve iş görür:
- Belge mantığı: Yetki belgesi, faaliyet alanı ve yükümlülükler bir paket gibi düşünülür.
- Sorumluluk zinciri: Gönderici, taşıyıcı, alıcı, aracı tarafların sorumluluğu karışabilir; soru kökü genelde burada adayın dikkatini ölçer.
- Uluslararası taraf: CMR ve ADR gibi başlıklarda “kapsam” ve “hangi taşımalarda uygulanır?” ayrımı öne çıkar.
İşletmecilik ve yönetim: ÜDY adaylarının öne geçeceği yer
ÜDY tarafında yönetim bilgisi daha belirgin hissedilir. Organizasyon yapısı, planlama, denetim, liderlik yaklaşımları, insan kaynakları gibi konular çoğu adayın “soyut” bulduğu alanlardır; ama soru tarzı çoğu zaman basittir: kavramı tanır mısın, yanlış seçeneği ayırır mısın?
Bu alanda çalışırken tek tek teorisyen ezberlemek yerine, kavramları iş akışıyla bağlamak daha hızlı ilerletir: vardiya planı, sürücü yönetimi, müşteri şikayeti, kapasite planlama, maliyet kontrolü.
Mali işler: hesap değil mantık sorulur
Vergi, muhasebe, maliyet gibi konular göz korkutabiliyor. SınavApproach genelde “uzman muhasebeci” aramaz; işletme yöneticisinin bilmesi gereken temel ayrımı arar. Gelir-gider-maliyet ayrımı, bütçe mantığı, fiyatlandırma yaklaşımı, nakit akışı gibi temel kavramlar öne çıkar.
Bu alanda soru çözerken seçenekleri okumak kritik: iki seçenek birbirine çok benzer; ayırt eden kelime çoğu zaman “sabit/değişken”, “doğrudan/dolaylı” gibi tek bir ifadedir.
Trafik güvenliği, operasyon, araç ve teknoloji: sahayı bilen avantajlıdır
ODY tarafında, operasyon ve güvenlik sorularına sık rastlanır. Araç kontrolü, sürücü yeterliliği, acil durumda yapılacaklar, yük emniyeti yaklaşımı gibi başlıklar, taşımacılık yapanların günlük rutinine daha yakındır.
Araç takip sistemleri, dijital kayıtlar, filo yönetimi gibi konular da gelir. Burada da teknik detaydan çok sınıflama ve “hangisi değildir?” tipi ayıklama öne çıkar.
Güncel soru örnekleri: konuya göre nasıl soruluyor?
Aşağıdaki örnekler “resmi sınav sorusu” değildir; sınavda karşılaşılan dile ve konu dağılımına benzer biçimde hazırlanmış çalışmalık örneklerdir. Kendi hazırlığınızda benzerlerini çoğaltmak, hız kazandırır.
- Tanım odaklı: “İşinden ayrılan işçiye işveren tarafından verilen ve işin türü ile süresini gösteren belge hangisidir?”
- Ayıklama odaklı: “Aşağıdakilerden hangisi fiyatlandırma yöntemlerinden biri değildir?”
- Kapsam odaklı: “Uluslararası karayolu eşya taşımalarında taşıma senedine ilişkin düzenlemeler hangi sözleşme kapsamında ele alınır?”
- Operasyon odaklı: “Sürüş öncesi araç kontrolünde aşağıdakilerden hangisi doğrudan güvenlik riski oluşturur?”
İsterseniz 1 dakikalık mini deneme formatında 5 soru daha:
-
“AETR düzenlemeleri ağırlıklı olarak hangi alanı düzenler?”
A) Gümrük vergileri B) Sürücü çalışma ve dinlenme süreleri C) Sigorta primleri D) Araç muayene aralıkları -
“Paket tur tanımıyla ilgili doğru ifade hangisidir?”
A) Tek yön transfer B) Yalnızca konaklama C) En az iki hizmetin birlikte satılması D) Sadece rehberlik hizmeti -
“Aşağıdakilerden hangisi işletmede ‘örgüt yapısı’ ile en doğrudan ilişkilidir?”
A) Vardiya defteri B) Görev tanımları ve yetki dağılımı C) Lastik diş derinliği D) Akaryakıt pompa fişi -
“Araç takip sistemleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi bir takip türü değildir?”
A) GPS tabanlı izleme B) GSM veri aktarımı C) Tahsilat makbuzu D) Telemetri verisi -
“CMR kapsamında taşıyıcının temel sorumluluk alanı aşağıdakilerden hangisidir?”
A) Eşyanın teslimine kadar zıya/hasar riskine ilişkin sorumluluk B) Araç muayene istasyonu işletimi C) Akaryakıt istasyonu ruhsatlandırma D) Trafik işaretlerinin bakımı
Çalışma planı: konuları bitirmek değil, soruyu kazanmak
Konu genişliği nedeniyle “bir anda her şeyi öğrenme” baskısı oluşabiliyor. Planı daha yönetilebilir kuran aday daha hızlı ilerliyor. Haftalık düzeni kurarken şu yaklaşım pratik olur:
- Mevzuat omurgası (kanun-yönetmelik)
- İşletmecilik ve maliyet mantığı
- Uluslararası başlıklar
- Operasyon-güvenlik-teknoloji
- Deneme sınavı ve yanlış analizi
Bu sırayla gitmek, hem ezberi azaltır hem de soruların birbirine bağlandığını görmenizi sağlar.
Adayların işine yarayan küçük bir kontrol listesi de var:
- Önce doğru kaynak: Güncel yönetmelik diliyle hazırlanmış konu anlatımı ve soru bankası.
- Sonra tekrar sistemi: Yanlışların konu başlığına göre ayrı deftere alınması.
- En sonda hız: Süre tutarak deneme çözmek, en çok puanı burada getirir.
İstanbul’da hazırlanan adaylar için pratik detaylar: süreç yönetimi neden önemli?
ODY/ÜDY’de yalnızca ders çalışmak yetmez; başvuru, evrak, sınav takvimi ve belgelendirme adımlarının da düzgün ilerlemesi gerekir. İstanbul gibi yoğun bir şehirde adayların bir kısmı bu nedenle zaman kaybedebiliyor.
Beylikdüzü Kaya SRC ODY ÜDY Kursu, T.C. MEB tarafından yetkilendirilmiş bir kurum olarak ODY/ÜDY eğitimini, sınav hazırlığını ve belgelendirme sürecini tek çizgide yürütmeye odaklanan bir yapıda hizmet verir. Beylikdüzü, Esenyurt, Avcılar, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Hadımköy ve çevresinde çalışan adaylar için merkezi konum ve esnek ders saatleri, düzeni korumayı kolaylaştırır. SRC ve Psikoteknik süreçlerini de tek noktadan yönetebilmek, özellikle sahada aktif çalışanlar için ciddi zaman avantajı sağlar.
Kurum seçerken adayın kendine sorması gereken soru şudur: “Sadece ders mi alıyorum, yoksa sınava kadar takibi yapılan bir hazırlık sürecine mi giriyorum?” Bu ayrım, ODY/ÜDY’de motivasyonu da belirler.