Lojistikte uyum yönetimi çoğu zaman “evrak tamam” düzeyinde görülür. Oysa SRC ve psikoteknik tarafında küçük bir boşluk bile; yolda denetimde araç bağlanmasa bile seferin aksaması, müşteri SLA ihlali, sigorta süreçlerinin zorlaşması ve operasyonun plan dışına çıkması anlamına gelebilir.
İyi haber şu: Bu uyumu sürdürülebilir hale getirmek mümkün. İşin püf noktası, SRC ve psikotekniği tek seferlik bir belge işi değil, kurumsal bir süreç olarak ele almak.
Beylikdüzü, Esenyurt, Avcılar, Hadımköy hattında çalışan filolarda temposu yüksek sevkiyat düzeni nedeniyle “bugün çıkar, yarın bakarız” yaklaşımı sık görülür. Tam da bu yüzden net bir kontrol sistemi şarttır.
Kurumsal uyum neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Kurumsal SRC ve psikoteknik uyumu; sürücünün doğru belgeye sahip olmasını, belgenin geçerli olmasını, sistemde görünmesini ve denetimde hızlıca ibraz edilebilmesini kapsar. Buna bir de planlama boyutu eklenir: belgenin süresi dolmadan randevu, eğitim, sınav ve rapor akışının işletilmesi.
Bu uyumun kapsamadığı şey ise “ehliyet var, tecrübe var, sorun olmaz” rahatlığıdır. Mevzuat, ticari taşımacılıkta mesleki yeterlilik belgesini (SRC) ve psikoteknik değerlendirmeyi ayrı ayrı zorunlu tutar; uygulamada da hem Ulaştırma hem trafik denetimleri bu iki başlığa bakar.
Bir de şunu netleştirelim: SRC sınıfı yanlışsa, belge var gibi görünür ama risk devam eder.
SRC sınıfları: görev tanımı ile bire bir eşleşme
SRC seçimindeki en kritik nokta, sürücünün yaptığı iş ile belgenin örtüşmesidir. Yük taşımacılığı mı, yolcu taşımacılığı mı? Yurt içi mi, yurt dışı mı? Bu sorulara göre sınıf belirlenir.
Sahada en sık görülen problem “filoda herkes aynı belgeye sahiptir” varsayımıdır. Oysa iş değişir; bugün şehir içi dağıtım yapan sürücü yarın farklı hatta çıkabilir, görev tanımı büyüyebilir.
Bu noktada pratik bir kurum içi kural faydalıdır: görev değişmeden önce belge kontrolü yapılmadan araç planlamaya düşmez.
Aşağıdaki kısa kontrol, özellikle yeni işe alımlarda çok iş görür:
- Görev tipi: Yük / yolcu, yurt içi / yurt dışı netleştirilir.
- Araç niteliği: Ruhsatta “ticari” ibaresi ve kullanım amacı kontrol edilir.
- Belge uyumu: SRC sınıfı, görevin gerektirdiği sınıfla karşılaştırılır.
Psikoteknik: “rapor alındı” demek yetmez
Psikoteknik değerlendirme, sürücünün dikkat, refleks, koordinasyon, karar verme gibi güvenli sürüşle doğrudan ilişkili alanlarda uygunluğunun ölçülmesidir. Ticari araç kullanan sürücüler için dönemsel yenileme gerektirir ve denetimde aranır.
Kurumsal bakışla psikoteknikte üç temel risk vardır: sürenin dolması, raporun sistemde görünmemesi, raporun yanında gereken sağlık onayı adımlarının eksik kalması (süreç, yetkili merkez ve mevzuat akışına göre değişebilir).
Psikoteknik uyumunu sağlamanın en iyi yolu, rapor tarihini sürücü bazında takvime bağlamak ve planlamayı “son ay”a bırakmamaktır. Çünkü rapor yenileme günü geldiğinde sürücü zaten seferdedir; operasyon da “şimdilik idare edelim” baskısı üretir.
Bu baskıyı önleyen şey, basit ama disiplinli bir hatırlatma sistemidir.
Operasyonun içine gömülü kontrol: 3 katmanlı model
Uygulaması kolay, denetimde güçlü bir model şu üç katmanı içerir: işe alım kontrolü, vardiya öncesi kontrol, aylık uyum kontrolü.
Bu modeli kurarken görev dağılımını netleştirmek gerekir. Aşağıdaki örnek roller, küçük ve orta ölçekli filolarda da rahatça çalışır:
- İK veya özlük: Evrakların toplanması, dosyalanması, taranması
- Operasyon / planlama: Sefer atamadan önce uygunluk kontrolü
- İSG veya filo sorumlusu: Periyodik uyum taraması ve iç denetim
Bu düzen bir yazılım olmadan da yürür; bir tablo, takvim hatırlatması ve standart dosyalama yapısı çoğu firmaya yeter.
Kurumsal uyum checklist’ini tabloyla yönetin
Aşağıdaki tabloyu Excel, Google Sheets veya kullandığınız İK yazılımına taşıyarak başlayabilirsiniz. Önemli olan, her satırın “kanıt” ile kapanmasıdır: belge, ekran görüntüsü, taranmış dosya, randevu kaydı.
| Kontrol kalemi | Ne kontrol edilir? | Sıklık | Sorumlu | Kanıt / Kayıt |
|---|---|---|---|---|
| SRC sınıf uygunluğu | Sürücünün yaptığı işe uygun SRC sınıfı | İşe giriş + görev değişimi | İK + Operasyon | SRC belgesi kopyası + görev tanımı |
| SRC sistem görünürlüğü | Belgenin resmi kayıtlarda görünmesi | İşe giriş + 6 ayda bir | İK | e-Devlet çıktısı / ekran kaydı |
| Psikoteknik geçerlilik | Son rapor tarihi ve bitiş tarihi | Aylık | İK / Filo | Psikoteknik raporu kopyası |
| Psikoteknik randevu planı | Süre dolmadan randevu alınması | 90 gün önce başlat | İK | Randevu kaydı, SMS/e-posta |
| Sürücü dosyası bütünlüğü | Kimlik, ehliyet, fotoğraf, sertifikalar | 3 ayda bir örneklem | İK / İç denetim | Dosya kontrol formu |
| Sefer öncesi uygunluk | Atanan sürücünün belgeleri güncel mi? | Her sefer / vardiya | Operasyon | Kontrol işareti, vardiya formu |
| ADR/SRC5 gerektiren işlerde ek kontrol | Tehlikeli madde taşımaya uygun yetkinlik | İş bazlı | Operasyon + İSG | Görev emri + belge kopyaları |
Tabloyu hazırladıktan sonra yapılacak en değerli adım; “uygunsuzluk çıkınca ne olur?” sorusuna önceden cevap vermektir. Bir sürücünün psikoteknik süresi dolmuşsa, planlama onu otomatik olarak düşürmeli; yerine yedek sürücü havuzu devreye girmelidir.
Denetim anında hız: dosyalama standardı
Denetimde sorun çoğu zaman belgenin olmamasından değil, bulunamamasından çıkar. Kurumsal düzen, sürücü dosyasını standartlaştırmakla başlar.
Bu standart, şube ve depo sayısı arttıkça daha da önemli hale gelir.
Aşağıdaki yapı pratik bir örnektir; dijital klasörlerde de aynı mantık yürür:
- Sürücü özlük: Kimlik, ikametgah vb.
- Ehliyet ve sınıflar: Ön ve arka yüz kopya, güncel durum
- SRC: Sınıf bilgisi, çıktı, sistem doğrulama
- Psikoteknik: Rapor, geçerlilik tarihi, yenileme randevusu
- Ek yetkinlikler: İlk yardım, işbaşı eğitim kayıtları (varsa)
Klasör isimlerini standart tutmak, farklı personel devraldığında sistemi korur.
“Yanlış sınıf” ve “süresi dolmuş rapor” nasıl erken yakalanır?
Sadece evrak toplamak yetmediği için, erken uyarı yaklaşımı gerekir. Burada iki küçük kontrol çok etkili olur: görev değişimi kontrolü ve 60 gün kuralı.
Örnek bir iç kural seti şöyle yazılabilir:
- Belge süresi: Psikoteknik bitimine 60 gün kala sürücü planlamadan düşer.
- Görev değişimi: Hat değişecekse SRC sınıfı kontrol edilmeden yeni görev atanmaz.
- Kayıt doğrulama: Resmi sistemde görünmeyen belge “tamamlandı” sayılmaz.
Bu tip net kurallar, personeli zorlamaz; belirsizliği ortadan kaldırır.
İstanbul Avrupa Yakası’nda süreç yönetimi: zaman planı gerçekçi olmalı
Beylikdüzü ve çevresinde faaliyet gösteren lojistik firmaları için en büyük ihtiyaç “zamanı iyi kullanmak”tır. Sürücünün gününü tamamen alacak süreçler, operasyonun direncini artırır.
Psikoteknik değerlendirmeler genelde aynı gün içinde tamamlanabildiği için (yetkili merkezin iş akışına bağlı olarak), planlamaya oturtmak daha kolaydır. SRC tarafında ise eğitim ve sınav hazırlığı daha uzun bir takvim gerektirebilir; bu nedenle işe alımda adayın mevcut durumunu net görmek gerekir.
T.C. MEB tarafından yetkilendirilmiş kurumlarla çalışmak, hem eğitim içeriği hem belgelendirme adımlarının doğru ilerlemesi açısından işleri sadeleştirir. Beylikdüzü Kaya SRC ODY ÜDY Kursu gibi merkezlerin “başvuru, evrak, eğitim ve sınav” sürecini uçtan uca takip etmesi, firmalar için özellikle yoğun dönemlerde operasyon yükünü azaltabilir. Merkezin metrobüse yakın lokasyon gibi ulaşımı kolaylaştıran detayları da, randevuya katılım oranını yükselten küçük ama etkili bir faktördür.
Yönetici tarafı: ODY ve ÜDY nerede devreye girer?
Sürücü belgeleri kadar, taşımacılık faaliyetinin yönetim tarafı da denetim ve sözleşme süreçlerinde gündeme gelir. Filonuz büyüdükçe, işletme içinde yöneticilik yeterliliklerinin (ODY/ÜDY) doğru kurgulanması beklenir.
Bu konu, SRC ve psikoteknik kadar “günlük sevkiyat” konuşulmasa da, kurumsal uyum dosyasının önemli parçalarından biridir. Özellikle farklı taşıma türleri ve hatlarda çalışan firmalarda yetki ve sorumluluk çizgisi netleşir.
Kısacası, sürücü uyumu ile yönetim uyumu birbirini tamamlar.
Sık yaşanan aksaklıklar ve hızlı çözümler
Sahada en çok karşılaşılan aksaklıklar genelde basittir; tekrar ettiği için pahalıya mal olur.
Aşağıdaki mini listeyi iç iletişim kanallarınıza sabitlemek işe yarar:
- Belge var ama dosyada yok: Tarama ve adlandırma standardı koyun, dosya sorumlusunu netleştirin.
- Raporun süresi dolmuş: Takvim hatırlatmasını sürücüye değil, birime bağlayın.
- Yanlış SRC sınıfı: Görev tanımını yazılı hale getirin, hat değişiminde kontrol şartı koyun.
- Denetimde panik: Tek sayfalık “Sürücü Uyum Özeti” oluşturun, araçta ve dijitalde bulunsun.
Bu sistem oturduğunda, uyum işi “kriz yönetimi” olmaktan çıkar; operasyonun doğal bir parçasına dönüşür.