A1 Yetki Belgesi Nedir? Kimlere Verilir, Neleri Kapsar?

A1 yetki belgesi, yurt içinde otomobille ticari yolcu taşımacılığı yapacak gerçek veya tüzel kişi işletmecilere düzenlenen faaliyet yetkisidir. Tarifeli veya tarifesiz taşımayı kapsar; sürücünün kişisel yeterlilik belgesinden ve aracın tescilinden ayrıdır. Otomobille ücret karşılığı yolcu taşıma ya da transfer hizmeti planlayan işletme, faaliyetinin niteliğini, taşıt kaydını ve uygulanacak yerel izinleri birlikte değerlendirmelidir.

A1 Yetki Belgesi Kimlere Verilir ve Ne İşe Yarar?

Belge, gerekli koşulları sağlayan gerçek kişi işletmecilere veya tüzel kişilere verilir. Dolayısıyla yalnızca şirketlerin alabileceği bir belge değildir. Yetki belgesinin sahibi, taşıma faaliyetini yürüten işletmecidir; işletmede çalışan her sürücü adına ayrı bir A1 düzenlenmez. İşletmeci aynı zamanda sürücüyse iki sıfatın gerektirdiği koşulları ayrı ayrı sağlamalıdır.

A1, işletmenin tanımlanan kapsamda ticari yolcu taşımacılığı yapmasına yönelik yetkidir. Kişinin özel otomobiliyle ailesini ziyarete gitmesi ile müşteriye ücret karşılığında taşıma hizmeti sunması farklı faaliyetlerdir. Bununla birlikte hangi izinlerin gerektiği yalnızca ödeme alınmasına bakılarak belirlenmez; taşımanın modeli, güzergâhı ve uygulanabilecek kapsam istisnaları da değerlendirilir.

Tarifeli taşımada önceden belirlenmiş hat, zaman ve ücret düzeni bulunur; izin verilen bir hatta belirli saatlerde yapılan seferler buna örnektir. Tarifesiz taşımada ise müşterinin talebine göre planlanan, gerekli izinlerle gerçekleştirilen rezervasyonlu bir yolculuk örnek verilebilir. Tarifeli faaliyette hat, güzergâh, zaman ve ücret tarifelerine ilişkin ek yükümlülükler ile faaliyete özgü kısıtlamalar dikkate alınmalıdır.

Buradaki A1, motosiklet kullanma yetkisi veren A1 sınıfı ehliyetten farklıdır. İşletme yetkisi, sürücü belgesi veya her otomobil için ayrı düzenlenen bir ruhsat olarak değerlendirilmemelidir.

A1 Hangi Araçları ve Taşımaları Kapsar?

Otomobil niteliği ve taşıt kaydı

Aracın reklamda “VIP”, “transfer aracı” veya “geniş aile aracı” olarak tanıtılması, A1 kapsamına uygunluğunu göstermez. Esas olan, tescil kayıtlarındaki otomobil niteliği ve ilgili taşıt koşullarıdır. Minibüs veya otobüs olarak tescil edilmiş bir araç, az sayıda yolcu taşıması ya da konforlu olması nedeniyle bu kapsama girmez.

İşletmenin yetki belgesi, eki taşıt belgesi ve taşıt kartı da farklı işlevlere sahiptir. Yetki belgesi işletmecinin faaliyet yetkisini, taşıt belgesi bu yetki altında kayıtlı araçları gösterir. Taşıt kartı ise kayıtlı araç için düzenlenir. İşletmenin A1 sahibi olması, elindeki her otomobili kendiliğinden ticari taşımada kullanabileceği anlamına gelmez.

Araç seçmeden önce: 31 Mayıs 2024 değişikliğinde, 8 yaşından büyük olmayan ticari otomobillerin kaydı ve A1 için genel olarak 20 otomobil üst sınırı düzenlenmiştir; sekiz yaşındaki araçlar da yaş koşuluna dahildir. Kamu sözleşmesine bağlı kayıtlarda sayı sınırına ilişkin istisna; bu kapsam dışındaki kayıtlarda ise 1.900 cm³ motor silindir hacmi alt sınırı ve belirli eski kayıtlar için geçiş istisnaları bulunmaktadır. Bu çerçevenin sonraki değişikliklerle birlikte güncel yürürlüğü, araç seçimi ve kayıt öncesinde kontrol edilmelidir. Elektrikli otomobillerin uygunluğu, yalnızca silindir hacmi kuralından hareketle belirlenemez.

Bu nedenle bütün otomobillerin uygun olduğunu veya her işletmenin istisnasız en fazla 20 araç kullanabileceğini söylemek doğru değildir. Aracın özellikleri kadar hangi faaliyet kapsamında kaydedileceği de önemlidir. Kamu sözleşmesine bağlı kayıt için tanınan bir istisnanın diğer müşterilere sunulan hizmetlerde de geçerli olduğu varsayılmamalıdır.

Ticari taksi ve transfer faaliyetinin ayrımı

A1 yetki belgesi ile ticari taksi çalışma hakkı ayrı değerlendirilir. Bakanlığın işletme yetkisi, belediyenin çalışma ve güzergâh düzenlemeleri, taksi plakası ve durak hakkı farklı izin ve haklardır. A1 sahibi olmak taksi plakası, durak kullanma hakkı veya bütün şehir içi taşımalarda serbestçe çalışma izni sağlamaz.

Her ticari taksi için faaliyet koşullarından bağımsız bir A1 zorunluluğu bulunduğu da söylenemez. Taşımanın kapsamı, ilgili istisnalar ve yerel düzenlemeler birlikte incelenmelidir. İstanbul’da planlanan bir hizmette güncel belediye ve UKOME uygulaması, kullanılacak araç ve hizmet modeli üzerinden değerlendirilmelidir.

Havalimanı transferinde yolcunun yabancı olması veya yurt dışından uçakla gelmesi, karayolu yolculuğunu tek başına uluslararası taşıma yapmaz. Havalimanından Türkiye içindeki bir otele yapılan yolculuk yurt içindedir. Ancak A1, havalimanına erişim, yolcu alma veya yerel çalışma koşullarının tamamını kendiliğinden karşılamaz. Önceden rezervasyon alınması da gerekli diğer izinlerin yerine geçmez.

A1, A2 ve SRC 2 Arasındaki Fark Nedir?

A1 ve A2 işletmenin taşıma yetkisiyle, SRC 2 ise sürücünün mesleki yeterliliğiyle ilgilidir. Belgeleri karşılaştırırken önce kime ait olduklarına ve hangi faaliyeti kapsadıklarına bakılmalıdır.

İşletme yetkisi ile sürücü yeterliliği birbirinin yerine geçmez. A1 alınması sürücüye otomatik olarak SRC kazandırmaz; sürücünün SRC 2 sahibi olması da işletmeye taşıma yetkisi vermez. İşletmenin faaliyet kapsamı ile sürücünün yeterlilik kapsamı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

A1 İşletmesinde Sürücü ve Yönetici Belgeleri Nasıl Ayrılır?

Sürücünün kullanacağı araca uygun ehliyeti, faaliyetine uygun mesleki yeterliliği ve ilgili sağlık koşullarını sağlaması gerekir. Psikoteknik değerlendirme de sürücünün kişisel uygunluğu kapsamında ele alınır. İşletmenin yetki belgesi veya aracın taşıt kartı, sürücünün bu koşulları sağladığını tek başına göstermez. Görevlendirme sırasında belgelerin kapsamı ve geçerliliği birlikte değerlendirilmelidir.

Yönetici yeterliliği ise taşıma faaliyetinin sevk ve idaresiyle ilgilidir. A1 işletmesinin yönetici yeterliliği yükümlülüğü değerlendirilirken yurt içi yolcu taşımacılığına yönelik ODY 2, kabul edilen diğer yeterlilikler ve uygulanabilecek istisnalar birlikte ele alınmalıdır. Belge türlerinin ayrımını ODY belgesi ve yönetici yeterliliği rehberinde inceleyebilirsiniz.

Yetki belgesi sahibinin gerekli yeterliliği bizzat sağlaması ile yeterli bir kişiyi istihdam etmesi farklı seçeneklerdir. Her işletmenin mutlaka dışarıdan yönetici işe alması gerektiği söylenemez. Yeterliliği sağlayan kişinin işletmedeki konumu, Bakanlığa bildirimi ve ilgili yetki belgesiyle ilişkilendirilmesi de değerlendirilmelidir. Bir yeterlilik belgesine sahip olmak, bildirim ve ilişkilendirme işlemlerinin tamamlandığını göstermez.

İlk belge düzenlenmesi, yönetici değişikliği ve özel durumlarda uygulanacak süreler farklılaşabilir. Bütün işlemler için tek bir altı aylık süre varsaymak yerine, ilgili işlemin güncel süre ve bildirim koşulları kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

A1 işletme yetkisi, A1 motosiklet ehliyetiyle aynı mı?

Hayır. A1 yetki belgesi, otomobille ticari yolcu taşımacılığı yapacak işletmeciye düzenlenir. A1 sınıfı sürücü belgesi ise kapsamındaki motosikletleri kullanma yetkisi verir. Bu belgeler birbirinin yerine geçmez.

A1 sahibi olmak belediyenin çalışma iznini de sağlar mı?

Hayır. İşletmenin taşıma yetkisi ile belediyenin çalışma, güzergâh veya yerel taşıma izinleri ayrı değerlendirilir. Gerekli yerel işlemler, faaliyetin yapılacağı yer ve hizmet modeline göre belirlenmelidir.

Seyahat acentası belgesi A1’in yerine geçer mi?

Seyahat organizasyonu yapma yetkisi, fiilî karayolu taşımacılığı yetkisinin yerine geçmez. Acentanın taşımayı kendisinin yapması ile yetkili bir taşıyıcıdan hizmet alması farklı modellerdir. Hizmet alımının planlanan faaliyete uygunluğu; güncel hükümler, taşıyıcının yetkisi ve sözleşme koşulları üzerinden kontrol edilmelidir.

Kaya SRC, A1 Yetki Belgesi düzenler mi?

A1 Yetki Belgesi, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yetkisinde düzenlenir. Kaya SRC’nin sürücü ve yönetici mesleki yeterlilik eğitimleri bu işletme yetkisinden ayrıdır. Kurs kaydı, resmî A1 başvurusu veya başvurunun kabul edileceğine ilişkin güvence oluşturmaz.

İşletmenizin sürücü ve yönetici eğitim ihtiyacı için Kaya SRC’den bilgi alın.